Islamabad — De ministers van Buitenlandse Zaken van Saudi-Arabië, Turkije en Egypte zijn zondag in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad bijeengekomen om de escalatie in het Midden-Oosten te beperken en de weg vrij te maken voor onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran. De diplomatieke inspanningen vinden plaats terwijl de militaire operaties doorgaan en Teheran met raket- en droneaanvallen terugslaat in verschillende delen van de regio.

Pakistan bevestigde dat de ministers van Buitenlandse Zaken van de drie landen deelnamen aan de gesprekken in Islamabad. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif verklaarde daarnaast dat hij uitvoerig had gesproken met de Iraanse president Masoud Pezeshkian over de aanhoudende regionale vijandelijkheden.

Meer dan 3.000 doden sinds het begin van de oorlog

De diplomatieke initiatieven komen bijna een maand nadat de oorlog uitbrak met Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran. Teheran reageerde vervolgens met aanvallen op Israël en verschillende Arabische Golfstaten.

Volgens het oorspronkelijke bericht zijn sinds het begin van het conflict meer dan 3.000 mensen omgekomen. De gevechten hebben zich uitgebreid naar verschillende delen van de regio, waardoor de vrees voor een grootschaliger militair conflict is toegenomen.

Ondanks de recente diplomatieke inspanningen zijn er weinig aanwijzingen voor wezenlijke vooruitgang richting een staakt-het-vuren. De militaire aanvallen gaan door en de spanningen blijven hoog.

Teheran trekt de diplomatieke bedoelingen van Washington in twijfel

De Verenigde Staten en Israël namen niet deel aan de gesprekken in Islamabad. De Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf uitte ondertussen twijfels over de bedoelingen van Washington. Volgens hem zouden de Amerikaanse diplomatieke initiatieven kunnen dienen als dekmantel voor de voorbereiding van een mogelijke grondoperatie.

Zijn uitspraken kwamen op het moment dat de Verenigde Staten extra militair personeel naar het Midden-Oosten stuurden.

Ghalibaf waarschuwde voor een mogelijke grondinvasie van Iran en dreigde met een harde reactie tegen Amerikaanse troepen en de regionale bondgenoten van Washington, aldus de Iraanse staatsmedia.

Tegelijkertijd meldde Israël nieuwe golven van Iraanse aanvallen. Volgens het bericht waren in verschillende delen van Teheran explosies te horen.

Regionale machten pleiten voor rechtstreekse gesprekken tussen Washington en Teheran

Aan de gesprekken in Islamabad namen de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken Badr Abdelatty, zijn Turkse ambtgenoot Hakan Fidan en de Saudische minister prins Faisal bin Farhan deel.

Abdelatty verklaarde dat de bijeenkomsten bedoeld waren om de voorwaarden te scheppen voor een rechtstreekse dialoog tussen Washington en Teheran. Sinds het uitbreken van de oorlog hebben beide landen voornamelijk via bemiddelaars met elkaar gecommuniceerd.

Het initiatief volgt op een Amerikaans voorstel van 15 punten, dat als mogelijk kader voor een vredesakkoord moet dienen.

De Iraanse autoriteiten hebben het Amerikaanse voorstel echter publiekelijk afgewezen en benadrukt dat zij niet onder militaire druk willen onderhandelen.

Iran laat extra schepen door de Straat van Hormuz varen

In een verwante ontwikkeling heeft Iran ermee ingestemd om nog eens twintig schepen onder Pakistaanse vlag door de Straat van Hormuz te laten varen. Dat hebben Pakistaanse functionarissen volgens het bericht bekendgemaakt.

Het besluit betekent een beperkte versoepeling van de beperkingen op de commerciële scheepvaart door deze strategisch belangrijke zeestraat. De Straat van Hormuz is van cruciaal belang voor het wereldwijde transport van olie en andere energiegrondstoffen.

De aanhoudende onzekerheid over het scheepvaartverkeer blijft echter risico’s opleveren voor de internationale handel en de energiemarkten.

Amerikaanse militaire versterkingen vergroten de vrees voor verdere escalatie

Terwijl de diplomatieke inspanningen doorgaan, sturen de Verenigde Staten duizenden extra mariniers en parachutisten naar het Midden-Oosten. Deze troepenverplaatsingen versterken de zorgen dat het conflict een gevaarlijkere fase kan ingaan.

Ondertussen kondigde de door Iran gesteunde Houthi-beweging in Jemen aan dat zij zich in de oorlog mengt. De beweging beweerde raketten te hebben afgevuurd op wat zij omschreef als gevoelige Israëlische militaire locaties, aldus het bericht.

Ondanks de militaire versterkingen verklaarde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat Washington zijn doelstellingen kan bereiken zonder grondtroepen naar Iran te sturen.

Zijn uitspraken komen op een moment waarop de binnenlandse oppositie in de Verenigde Staten tegen uitbreiding van de oorlog groeit, vooral vanwege de mogelijkheid van een grondinvasie.

Iran zou een eigen vredesvoorstel hebben opgesteld

Volgens berichten heeft Iran ook een eigen vijfpuntenplan opgesteld om het conflict te beëindigen.

Press TV, de Engelstalige zender van de Iraanse staatsomroep, meldde vorige week op basis van een niet bij naam genoemde functionaris dat het voorstel onder meer voorziet in het beëindigen van de liquidatie van Iraanse functionarissen, garanties tegen toekomstige aanvallen, schadevergoedingen en erkenning van wat Teheran beschouwt als zijn soevereiniteit over de Straat van Hormuz.

De details van dit voorstel zijn in het oorspronkelijke bericht niet onafhankelijk bevestigd. Het is bovendien onduidelijk of Washington bereid is de Iraanse voorwaarden te bespreken.

Diplomatieke inspanningen stuiten op grote obstakels

De recente ontwikkelingen onderstrepen de aanzienlijke meningsverschillen tussen Washington en Teheran. De Verenigde Staten stellen dat zij hun militaire doelstellingen kunnen bereiken zonder een grondinvasie, terwijl Iran het Amerikaanse onderhandelingskader blijft afwijzen en erop aandringt dat zijn veiligheidsbelangen en soevereiniteit worden gerespecteerd.

Nu de aanvallen doorgaan, extra troepen naar de regio worden gestuurd en meer partijen bij het conflict betrokken raken, worden de diplomatieke inspanningen steeds moeilijker.

De gesprekken in Islamabad vormen voorlopig een nieuwe poging om verdere escalatie te voorkomen. Een beslissende doorbraak is echter nog niet aangekondigd. De kans op een staakt-het-vuren blijft onzeker zolang beide partijen vasthouden aan hun standpunten en de regionale spanningen aanhouden.